http://www.ostrowiecnr1.pl/forum/watek/wielki-ogien/
Po przejrzeniu dostępnych materiałów rządowych, informacji prasowych i debaty publicznej można odpowiedzieć dość precyzyjnie:
### Krótka odpowiedź
Nie ma obecnie projektu rządu Donalda Tuska ani jego ministrów, który przewidywałby przyznawanie artystom specjalnych „emerytur państwowych za służbę narodowi”.
To, nad czym pracuje rząd i co zostało przyjęte przez Radę Ministrów, dotyczy czegoś innego: stworzenia systemu zabezpieczenia społecznego dla zawodowych artystów o niskich i nieregularnych dochodach poprzez dopłaty do składek ZUS i składek zdrowotnych. [1]
### Co dokładnie proponuje rząd?
Projekt przygotowany przez Marta Cienkowska zakłada:
* wprowadzenie formalnego statusu „artysty zawodowego”;
* weryfikację dorobku artystycznego;
* możliwość dopłat do składek społecznych i zdrowotnych dla osób o niskich dochodach;
* finansowanie tych dopłat z budżetu państwa poprzez przekazywanie środków do ZUS;
* zapewnienie ciągłości ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i zdrowotnego. [2]
Innymi słowy: państwo nie ma wypłacać artystom emerytur za sam fakt tworzenia sztuki. Państwo ma częściowo finansować składki osobom, które wykonują zawód artystyczny, ale ze względu na nieregularne dochody nie są w stanie regularnie odprowadzać składek. [3]
### Skąd wzięło się hasło „emerytury dla artystów”?
W debacie publicznej często używa się skrótu myślowego „emerytury dla artystów”, ponieważ skutkiem dopłat do składek będzie w przyszłości możliwość uzyskania świadczeń emerytalnych przez osoby, które bez tego wsparcia mogłyby nie zgromadzić odpowiedniego stażu lub kapitału emerytalnego. Formalnie jednak projekt dotyczy dopłat do składek, a nie przyznawania specjalnych emerytur honorowych. [2]
### Czy artyści będą wybierani arbitralnie przez polityków?
Nie według projektu.
Status artysty zawodowego ma być przyznawany na podstawie określonych kryteriów dotyczących działalności zawodowej, dorobku i uzyskiwania dochodów z działalności artystycznej. Ma to mieć formę decyzji administracyjnej, a nie uznaniowej decyzji ministra. [4]
Jednocześnie krytycy projektu zwracają uwagę, że zawsze pojawia się pytanie: kto będzie oceniał dorobek artystyczny i według jakich kryteriów. To jeden z głównych punktów sporu politycznego wokół ustawy. Część środowisk obawia się nadmiernej uznaniowości, a zwolennicy odpowiadają, że podobne rozwiązania funkcjonują w wielu krajach europejskich. [5]
### Ocena ekspercka
Patrząc chłodno, jak ekonomista i prawnik zarazem:
* Faktem jest, że wielu artystów ma bardzo nieregularne dochody i często wypada poza standardowy system ubezpieczeń. [2]
* Faktem jest również, że projekt przewiduje finansowanie części składek z pieniędzy podatników. [2]
* Nie jest faktem, że rząd planuje wypłacać artystom specjalne emerytury „za zasługi dla narodu”.
* Jest natomiast prawdą, że państwo chce stworzyć szczególny mechanizm wsparcia socjalnego dla określonej grupy zawodowej związanej z kulturą. [1]
Dlatego najdokładniejsze sformułowanie brzmi:
> Rząd Donalda Tuska nie proponuje państwowych emerytur za działalność artystyczną ani za „służbę narodowi”, lecz system dopłat do składek ZUS dla zawodowych artystów spełniających określone kryteria, finansowany częściowo z budżetu państwa. [2]
Warto też odróżnić ten projekt od istniejących od wielu lat indywidualnych świadczeń honorowych przyznawanych niektórym wybitnym twórcom kultury przez państwo — to zupełnie inny mechanizm i nie jest on nowym pomysłem obecnego rządu.
[1]: https://www.gov.pl/web/kultura/tworzymy-pierwszy-w-polskim-prawie-system-bezpieczenstwa-socjalnego-dla-tworcow-kultury--projekt-ustawy-przyjety-przez-rade-ministrow "Tworzymy pierwszy w polskim prawie system bezpieczeństwa socjalnego dla twórców kultury - projekt ustawy przyjęty przez Radę Ministrów - Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Portal Gov.pl"
[2]: https://www.gov.pl/web/kultura/przedstawiamy-projekt-ustawy-o-zabezpieczeniu-socjalnym-artystow-zawodowych-w-sejmie-rp "Przedstawiamy projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów zawodowych w Sejmie RP - Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Portal Gov.pl"
[3]: https://www.pap.pl/aktualnosci/rzad-przyjal-projekt-ustawy-o-zabezpieczeniu-socjalnym-osob-wykonujacych-zawod "Zabezpieczenie socjalne dla artystów. Rząd przyjął projekt ustawy | Polska Agencja Prasowa SA"
[4]: https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zabezpieczeniu-socjalnym-osob-wykonujacych-zawod-artystyczny "Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny - Kancelaria Prezesa Rady Ministrów - Portal Gov.pl"
[5]: https://www.gov.pl/web/kultura/za-nami-kolejny-etap-prac-nad-ustawa-o-zabezpieczeniu-socjalnym-osob-wykonujacych-zawod-artystyczny "Za nami kolejny etap prac nad ustawą o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny - Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Portal Gov.pl"
Piotr Dasios wstąpił do partii Polska 2050 Szymona Hołowni: jest ekologiczny, biega, nie je mięsa, w PRL walczył z komuną... https://www.youtube.com/watch?v=45mfGAgIEBM https://polska2050.pl/ludzie/piotr-dasios/
Uczcie się kultury od minister kultury! OficjalneZero: Robert Mazurek bez taryfy ulgowej o kulisach „nowej jakości” w Polsce 2050. Mocne cytaty, brutalny język i pytanie, czy tak miała wyglądać polityczna zmiana?
https://www.facebook.com/reel/1200312275613914
P.S. http://www.ostrowiecnr1.pl/forum/watek/zjechaly-buroki/
Czy wiadomo coś o greckich komunistach, którzy emigrowali do Polski po 2 Wojnie Światowej?
Tak. To jest mało znany, ale bardzo ciekawy fragment historii Polski i Grecji.
### Kim byli ci Grecy?
W większości byli to zwolennicy lub sympatycy greckiego ruchu komunistycznego, który przegrał wojnę domową w Grecji (1946–1949). Po klęsce komunistycznej Komunistyczna Partia Grecji tysiące partyzantów, ich rodzin oraz cywilów uciekło do państw bloku wschodniego, w tym do Polski. [1]
### Ilu ich przybyło?
Szacunki różnią się w zależności od źródła, ale do Polski trafiło około 13–14,5 tysiąca Greków i Macedończyków oraz kilka tysięcy dzieci. Była to jedna z największych grup greckich uchodźców politycznych w Europie Wschodniej. [1]
### Gdzie ich osiedlano?
Najpierw trafiali głównie na Dolny Śląsk, do miejscowości takich jak:
* Lądek-Zdrój
* Szczawno-Zdrój
* Duszniki-Zdrój
* Międzygórze
Później tworzyli większe skupiska m.in. na Pomorzu Zachodnim, w okolicach Zgorzelec, Wrocław, Szczecin oraz w Bieszczadach. [1]
### Jak traktowała ich Polska Ludowa?
To jest najbardziej interesujący aspekt.
W przeciwieństwie do wielu innych uchodźców politycznych na świecie, greccy komuniści byli w PRL traktowani raczej jako sojusznicy ideologiczni niż zwykli uchodźcy.
Otrzymywali:
* mieszkania,
* pracę,
* opiekę medyczną,
* edukację dla dzieci,
* możliwość tworzenia własnych organizacji społecznych i kulturalnych. [2]
Państwo polskie uznawało ich za ofiary „imperialistycznej” strony wojny domowej, co wpisywało się w ówczesną propagandę bloku wschodniego.
### Czy wszyscy byli komunistami?
Nie.
To jeden z najczęstszych błędów.
Wśród przybyłych byli:
* żołnierze komunistycznej partyzantki,
* działacze partyjni,
* członkowie rodzin,
* kobiety,
* dzieci,
* osoby, które po prostu znalazły się po stronie przegranych.
Wielu ludzi nie prowadziło aktywnej działalności politycznej, ale zostało ewakuowanych razem z rodzinami [1]
### Czy wrócili do Grecji?
Część tak.
Po liberalizacji sytuacji politycznej w Grecji w latach 70. i 80. wielu emigrantów wróciło do ojczyzny.
Inni zostali w Polsce na stałe.
Dlatego do dziś można spotkać polskich obywateli o greckich nazwiskach, których rodziny przybyły właśnie po wojnie domowej. [2]
### Historyczna ciekawostka
Z perspektywy historyka można powiedzieć, że była to jedna z niewielu sytuacji w XX wieku, gdy Polska stała się krajem przyjmującym znaczną liczbę uchodźców politycznych z zagranicy.
Paradoks polega na tym, że uchodźcy ci nie uciekali przed komunizmem, lecz właśnie dlatego, że byli związani z ruchem komunistycznym, który przegrał walkę o władzę w swoim kraju. Dlatego ich historia jest zupełnie inna niż późniejsze losy uchodźców z państw komunistycznych uciekających na Zachód. [3]
Z punktu widzenia historii zimnej wojny greccy uchodźcy w PRL byli jednym z najbardziej widocznych przykładów tego, jak konflikty ideologiczne między Wschodem a Zachodem wpływały na los zwykłych ludzi, którzy często przez dziesięciolecia żyli z dala od swojej ojczyzny. [3]
[1]: https://szczecin.ap.gov.pl/news/pl/spolecznosc-grecka-i-macedonska-na-pomorzu-zachodnim-po-ii-wojnie-swiatowej "Społeczność grecka i macedońska na Pomorzu Zachodnim po II wojnie światowej | Archiwum Państwowe w Szczecinie"
[2]: https://www.moja-grecja.pl/polsko-greckie-zwiazki/fala-imigracji "Moja Grecja - Fala greckiej imigracji"
[3]: https://ipn.gov.pl/pl/wydawnictwo/ksiazki/27609,PRL-a-wojna-domowa-w-Grecji-The-Polish-Peoples-Republic-and-the-Greek-Civil-War.html "PRL a wojna domowa w Grecji / The Polish People’s Republic and the Greek Civil War - Książki Instytut Pamięci Narodowej"
To bardzo istotne rozróżnienie, bo w debacie publicznej często miesza się dwa całkowicie różne mechanizmy.
### 1. Świadczenia honorowe dla wybitnych twórców
Od wielu lat w Polsce istnieje możliwość przyznawania specjalnych świadczeń osobom szczególnie zasłużonym dla kultury, nauki, sportu czy życia publicznego. Nie jest to emerytura w rozumieniu systemu ZUS.
Idea jest taka, że państwo uznaje, iż dana osoba wniosła wyjątkowy wkład w kulturę narodową, a jednocześnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej lub jej zwykła emerytura jest bardzo niska.
Przykładowo mogą to być:
* wybitni aktorzy,
* pisarze,
* muzycy,
* reżyserzy,
* artyści plastycy.
Kluczowe jest to, że są to przypadki indywidualne, a nie powszechny program dla całego środowiska.
### 2. Kto decyduje?
Tu pojawia się najwięcej kontrowersji.
Takie świadczenia nie są przyznawane automatycznie po osiągnięciu określonego wieku ani po przepracowaniu określonej liczby lat.
W praktyce decyzję podejmują organy państwa po analizie dorobku danej osoby. Zwykle wcześniej pojawiają się rekomendacje środowisk twórczych, stowarzyszeń zawodowych, instytucji kultury czy ministerstwa.
To oznacza, że zawsze występuje element oceny.
A gdy pojawia się ocena, pojawia się też pytanie:
> Kto ma prawo decydować, który artysta jest „wybitny”, a który nie?
To jest główna oś sporu.
### 3. Argumenty zwolenników
Zwolennicy twierdzą, że:
* kultura jest dobrem publicznym;
* wielu wielkich twórców przez całe życie tworzyło wartościowe dzieła, ale nie zgromadziło majątku;
* rynek nie zawsze nagradza najbardziej wartościową sztukę;
* państwo powinno mieć możliwość uhonorowania osób szczególnie zasłużonych dla dziedzictwa narodowego.
Według tego podejścia świadczenie jest formą uznania zasług, podobnie jak odznaczenia państwowe.
### 4. Argumenty krytyków
Krytycy odpowiadają:
* podatnicy finansują świadczenia dla osób wybranych przez urzędników;
* ocena dorobku artystycznego jest subiektywna;
* istnieje ryzyko preferowania twórców związanych z aktualnie dominującym środowiskiem politycznym lub kulturowym;
* państwo nie powinno arbitralnie wskazywać, którzy artyści są ważniejsi od innych.
Z perspektywy liberalnej krytycy mówią:
> Jeśli ktoś nie odprowadzał składek lub nie zgromadził oszczędności, nie powinien otrzymywać specjalnego świadczenia tylko dlatego, że wykonywał określony zawód.
### 5. Dlaczego to nie jest to samo co obecny projekt dotyczący artystów?
To zasadnicza różnica.
Świadczenie honorowe:
* dotyczy pojedynczych osób;
* jest uznaniowe;
* opiera się na ocenie dorobku;
* ma charakter nagrody lub wyróżnienia.
Projekt zabezpieczenia socjalnego artystów:
* ma obejmować tysiące osób;
* opiera się na kryteriach ustawowych;
* nie wymaga uznania kogoś za „wybitnego”;
* ma działać podobnie do innych systemów wsparcia składek społecznych.
### 6. Perspektywa historyczna
Co ciekawe, specjalne świadczenia dla wybitnych twórców nie są pomysłem ani obecnego rządu, ani nawet ostatnich kilku rządów.
Funkcjonowały one w różnych formach za rządów:
* postsolidarnościowych,
* SLD,
* PO–PSL,
* PiS,
* obecnej koalicji.
Dlatego nie można uczciwie powiedzieć, że jest to projekt charakterystyczny wyłącznie dla Donalda Tuska czy jego ministrów. Jest to raczej trwały element polskiej polityki kulturalnej, który od lat budzi zarówno uznanie, jak i krytykę.
Patrząc z perspektywy nauk politycznych, spór nie dotyczy zwykle tego, czy istnieją wybitni artyści, lecz tego, czy państwo powinno mieć władzę decydowania, którzy z nich zasługują na finansowe wyróżnienie ze środków publicznych. To właśnie wokół tego pytania koncentruje się większość argumentów za i przeciw takim świadczeniom.
