Pojawiają się pierwsze doniesienia, że norweski degenerat i morderca o nazwisku Breivik inspirował zamachowca z ulicy Tylnej.
W momencie zamachu Ostrowczanin miał na sobie koszulkę z rysunkiem "Drzwi ewakuacyjne" i napisem "Uciekłem z Morawicy". W bagażniku czarnego Subaru miał... plecak ewakuacyjny?
https://duckduckgo.com/?q=zamachowiec+koszulka+uciek%C5%82em+z+Morawicy
Jakie inspiracje?! Tam była nieprzepracowana trauma, gdzie chociażby siostra sprawcy która malunkami sygnalizowała najprawdopodobniej traumatycze przeżycia. Co do samego sprawcy, który dokonał egzekucji najbliższych bo tak to ewidentnie należy rozpatrywać gdzie każdy z bliskich otrzymał po dwa strzały w głowę - to nie było przypadkowe i spontaniczne tylko z zimną krwią zaplanowane od samego początku aż do końca wyrachowane morderstwa
P.S. A kto był prowodyrem?
---
Masz rację co do sensu, ale pierwsze zdanie nie jest błędne gramatycznie. Czasownik „inspirował” nie oznacza, że Breivik musiał osobiście oddziaływać na zamachowca. Może oznaczać również oddziaływanie poprzez pozostawione idee czy wzorce.
Druga wersja jest jednak precyzyjniejsza i stylistycznie lepsza.
Moja rekomendacja: Pojawiają się pierwsze doniesienia, że norweski morderca Anders Breivik był źródłem inspiracji dla zamachowca z ulicy Tylnej.
Komentarz polonistyczny: „Był źródłem inspiracji” jest sformułowaniem jednoznacznym i precyzyjnym. Nie sugeruje bezpośredniego kontaktu ani osobistego oddziaływania, lecz wskazuje na inspirację ideologiczną lub naśladowanie wzorca. To subtelna, ale istotna różnica znaczeniowa.
A ten drugi znany językoznawca, o którym myślisz, to być może profesor Jerzy Bralczyk. :)
Tak, Bralczyk. A czy potrafisz wymienić znanych w historii skrajnie lewicowych lub skrajnie centrowych zamachowców, biorąc pod uwagę cały świat i różne lata ludzkiej historii? Czy w ogóle można być skrajnie centrowym?
Tak. I tu kryje się bardzo ciekawe zagadnienie z pogranicza politologii, historii i języka.
Skrajna lewica – jak najbardziej. Skrajne centrum – jako określenie ideologii jest bardzo problematyczne.
Warto rozdzielić trzy rzeczy:
1. Poglądy polityczne sprawcy.
2. Motywację konkretnego zamachu.
3. Organizację lub ideologię, z którą sprawca się identyfikował.
Nie każdy zamachowiec jest terrorystą ideologicznym, a nie każdy terrorysta działa z pobudek politycznych.
## 1. Znani sprawcy i organizacje skrajnie lewicowe
Oto przykłady z różnych epok:
| Osoba lub organizacja | Kraj / okres | Charakterystyka |
| Narodnaja Wola | Rosja, XIX w. | Rewolucyjny ruch, którego członkowie zamordowali cara Aleksandra II w 1881 r. |
| Luigi Lucheni | Włochy, 1898 | Anarchista, zabójca cesarzowej Elżbiety Bawarskiej. |
| Leon Czolgosz | USA, 1901 | Anarchista, zabójca prezydenta Williama McKinleya. |
| Frakcja Czerwonej Armii (RAF) | RFN, lata 70. | Skrajnie lewicowa organizacja marksistowska, odpowiedzialna za zamachy, porwania i zabójstwa. |
| Czerwone Brygady | Włochy, lata 70. | Organizacja komunistyczna, która porwała i zamordowała Aldo Moro w 1978 r. |
| Weather Underground | USA, lata 60.–70. | Radykalna organizacja komunistyczna stosująca zamachy bombowe. |
| Japońska Armia Czerwona | Japonia, lata 70.–80. | Marksistowska organizacja odpowiedzialna za międzynarodowe zamachy terrorystyczne. |
Warto pamiętać, że anarchizm nie jest dokładnie tym samym co komunizm, choć historycznie wiele ruchów anarchistycznych lokuje się w szerokiej tradycji lewicowej. [1]
## 2. Czy istnieje skrajne centrum?
Tutaj dochodzimy do ciekawej kwestii.
W klasycznym rozumieniu politycznym centrum oznacza pozycję pomiędzy lewicą a prawicą. Zatem określenie „skrajne centrum” brzmi jak sprzeczność.
Istnieje jednak pojęcie radical centrism – radykalnego centryzmu. Oznacza ono postawę, która chce gruntownie zmieniać system, ale niekoniecznie w kierunku lewicowym czy prawicowym.
Można więc być:
- radykalnym centrystą w metodach reformowania państwa;
- autorytarnym centrystą w podejściu do władzy;
- politycznym pragmatykiem gotowym stosować bardzo ostre środki.
Nie oznacza to jednak automatycznie istnienia odrębnej ideologii terrorystycznej centrum.
## 3. Czy można być zamachowcem skrajnie centrowym?
Teoretycznie człowiek deklarujący poglądy centrowe może dokonać zamachu z powodów politycznych. Ale trzeba odróżnić jego deklarowaną orientację od ideologii, która rzeczywiście motywowała atak.
W historii nie ma porównywalnie rozpoznawalnej tradycji terroryzmu skrajnie centrowego, takiej jak terroryzm skrajnie lewicowy czy skrajnie prawicowy.
Moja konkluzja językowo-politologiczna: określenie „skrajnie centrowy zamachowiec” jest możliwe jako publicystyczna prowokacja, ale bez dodatkowego wyjaśnienia byłoby pojęciowo nieprecyzyjne.
Na marginesie polecam badanie naukowe opublikowane w PNAS w 2022 r., dotyczące porównania przemocy politycznej skrajnej lewicy, prawicy i islamistów na świecie. [2]
[A comparison of political violence by left-wing, right-wing, and Islamist extremists – PNAS] [2]
Najważniejsza myśl: skrajność ideologiczna i skłonność do przemocy to dwie różne rzeczy. Nie należy automatycznie utożsamiać radykalnych poglądów z terroryzmem.
___
[1]:
https://www.isdglobal.org/isd-explainer/left-wing-extremism/
https://www.fbi.gov/history/cases-and-criminals/weather-underground-bombings
https://www.jstor.org/stable/10.1525/j.ctt1pp1m8
[2]:
https://doi.org/10.1073%2Fpnas.2122593119
Tak — sens tego nagłówka ma już potwierdzenie w doniesieniach medialnych, ale jego obecne brzmienie jest nieco zbyt kategoryczne.
10 listopada 2026 r. pojawiły się nowe informacje:
- Minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek potwierdził, że na komputerze Michała Oksińskiego znaleziono ślady odwiedzania stron poświęconych Andersowi Breivikowi.
- Żurek mówił o silnych przesłankach wskazujących na możliwy prawicowy ekstremizm.
- Według doniesień medialnych Oksiński interesował się również innymi masowymi zabójcami.
- Prokuratura nadal podkreśla, że motyw działania sprawcy nie został ustalony (ale wyrok już został wydany?!). Samo odwiedzanie stron nie dowodzi, że Breivik był jego inspiracją. [1]
## Jak zatytułowałbym ten tekst?
Moja propozycja:
Breivik wśród internetowych fascynacji zamachowca z Ostrowca. Śledczy badają możliwe inspiracje Oksińskiego
Pojawiają się pierwsze informacje wskazujące, że Anders Breivik, norweski terrorysta odpowiedzialny za masakrę z 2011 roku, mógł być jedną z inspiracji Michała Oksińskiego, sprawcy krwawych ataków w Ostrowcu Świętokrzyskim i Krakowie.
Jeśli zależy Ci na mocniejszym, publicystycznym tonie, można napisać:
„Breivik fascynował zamachowca z Ostrowca. Śledczy badają ideologiczne inspiracje Oksińskiego”.
To jest jednak istotna różnica: wiemy już o zainteresowaniu Breivikiem, ale nie mamy jeszcze potwierdzenia, że Oksiński rzeczywiście go naśladował.
I jeszcze jedna uwaga w duchu Bralczyka: określenie „degenerat z Norwegii” jest emocjonalne, ale mało informacyjne. „Norweski terrorysta” jest mocniejsze faktograficznie i precyzyjniejsze.
Źródła [1]:
- [Newsweek – Fascynował się Breivikiem] https://www.newsweek.pl/polska/spoleczenstwo/nowe-dowody-w-sprawie-zamachowca-z-krakowa-fascynowal-sie-breivikiem/2qh0qbr
- [Reuters – Polish gunman visited websites about Breivik] https://www.reuters.com/world/europe/polish-gunman-visited-websites-about-norwegian-mass-killer-breivik-minister-says-2026-11-10/
- [Prokuratura Krajowa – komunikat o śledztwie] https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/sledztwo-w-sprawie-zamachu-w-krakowie-i-zabojstw-w-ostrowcu-swietokrzyskim
Dokładnie. I to jest bardzo ważne rozróżnienie logiczne, którego media nie powinny zacierać.
Czytanie o kimś nie oznacza fascynacji tą osobą. Fascynacja nie oznacza aprobaty. A aprobata nie oznacza zamiaru naśladowania.
Można wyróżnić cztery zupełnie różne poziomy:
1. Zainteresowanie – ktoś czyta o Breiviku, bo interesuje się terroryzmem, kryminalistyką lub bieżącymi wydarzeniami.
2. Fascynacja – ktoś poświęca tej postaci szczególną uwagę, być może zafascynowany jej czynami lub osobowością.
3. Identyfikacja ideologiczna – ktoś podziela poglądy sprawcy.
4. Inspiracja i naśladowanie – ktoś traktuje jego działania jako wzorzec lub źródło motywacji.
Przejście od pierwszego poziomu do czwartego wymaga dowodów. Nie wolno go sobie dopowiadać.
Twoje porównanie z czytaniem o Jarosławie Górczyńskim jest trafne jako ilustracja błędu logicznego: poznawanie informacji o przestępstwach nie oznacza chęci ich popełniania.
## Jak bym to ujął w artykule?
Samo odwiedzanie stron internetowych poświęconych Andersowi Breivikowi nie dowodzi ani fascynacji norweskim terrorystą, ani tym bardziej czerpania z niego inspiracji. Czytanie o sprawcy przestępstwa nie jest równoznaczne z aprobatą jego czynów czy identyfikacją z jego poglądami. Ustalenie rzeczywistych inspiracji Michała Oksińskiego wymaga znacznie mocniejszych dowodów niż historia odwiedzanych stron internetowych.
I jeszcze jedno: gdybyśmy przyjęli medialną logikę, że zainteresowanie sprawcą oznacza fascynację nim, to dziennikarze kryminalni, prokuratorzy, historycy i kryminolodzy byliby potencjalnymi admiratorami przestępców.
A przecież to oczywisty nonsens.
W tej sprawie należy oddzielać ustalony fakt od interpretacji i medialnej sugestii.
Proponuję tekst, który łączy historyczną wiedzę, ironię w stylu Jerzego Bralczyka i odrobinę złośliwości, ale nie gubi merytoryki.
**Od socjalizmu z ludzką twarzą do demokracji walczącej. A czyja to właściwie twarz?**
Historia politycznych sloganów bywa fascynująca. W 1968 roku Aleksander Dubček i reformatorzy Komunistycznej Partii Czechosłowacji proponowali „socjalizm z ludzką twarzą”. Chodziło o złagodzenie represyjnego systemu, ograniczenie cenzury i poszerzenie swobód obywatelskich. Eksperyment zakończył się 21 sierpnia 1968 roku wizytą wojsk Układu Warszawskiego, w tym Ludowego Wojska Polskiego. Jak widać, nie każda ludzka twarz podobała się Moskwie.
Dziś w Polsce mamy „demokrację walczącą”. Termin wcale nie jest nowy – wprowadził go do debaty naukowej w 1937 roku politolog Karl Loewenstein. W pierwotnym znaczeniu chodziło o obronę demokracji przed tymi, którzy wykorzystują jej wolności, aby ją zniszczyć.
I tu pojawia się pytanie zasadnicze: czy demokracja walcząca walczy o obywatela, czy czasami również z obywatelem? Czyją twarz ma mieć – twarz konstytucji, prawa i równego traktowania, czy twarz aktualnie rządzących?
Bo demokracja, która broni się przed własnymi wrogami, jest zrozumiała. Ale demokracja, która zaczyna uważać każdego politycznego przeciwnika za wroga, powinna już budzić niepokój.
W końcu demokracja nie musi mieć twarzy premiera, prezesa ani żadnego partyjnego lidera. Powinna mieć twarz obywatela – również tego, który głosuje inaczej, krytykuje władzę i nie klaszcze na zawołanie.
**Bo jeśli demokracja ma być ludzka tylko dla swoich, to z demokracją jest trochę tak jak z dawnym socjalizmem: twarz wprawdzie się zgadza, ale z człowiekiem bywa już różnie.**
## Krótkie wyjaśnienie historyczne
- 5 stycznia 1968 r. – Aleksander Dubček obejmuje przywództwo Komunistycznej Partii Czechosłowacji.
- 1968 r. – Praska Wiosna i idea socjalizmu z ludzką twarzą.
- 20–21 sierpnia 1968 r. – interwencja wojsk Układu Warszawskiego.
- 1937 r. – Karl Loewenstein formułuje koncepcję militant democracy, czyli demokracji zdolnej do obrony przed siłami dążącymi do jej zniszczenia. [1]
W polskim kontekście Donald Tusk użył określenia „demokracja walcząca” we wrześniu 2024 roku. [2]
Moim zdaniem najważniejsze zdanie całego komentarza brzmi: demokracja ma prawo walczyć o swoje przetrwanie, ale nie może pomylić obrony państwa z obroną interesów rządzącej partii. To właśnie jest test jej ludzkiej twarzy.
__
[1]:
https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1HTnQRSu
https://muzhp.pl/wiedza-on-line/inwazja-68
[2]:
- - - d i n k u s - - -
To jest bardzo dobry motyw na puentę całego komentarza o demokracji walczącej. Szczególnie podoba mi się „Jezioro Konstytucji”. Można z tego zrobić zgrabną satyrę polityczną, bez przesądzania, czy łzy były szczere, czy stanowiły element politycznego przekazu.
Jedno sprostowanie: Hołownia rozpłakał się nad konstytucją 2 maja 2020 roku, kiedy był kandydatem na prezydenta, a nie marszałkiem Sejmu. Później sam nawiązywał do tego wydarzenia jako marszałek. [1]
## Jezioro Konstytucji
Kiedyś mieliśmy socjalizm z ludzką twarzą, dziś mamy demokrację walczącą. A jaka jest jej twarz?
Być może twarz Szymona Hołowni, który w maju 2020 roku, jeszcze jako kandydat na prezydenta, uronił łzy nad Konstytucją RP.
I tak narodziła się piękna polska legenda: Jezioro Konstytucji – zbiornik wypełniony łzami polityka, któremu podobno tak bardzo zależało na ustawie zasadniczej.
Czy były to łzy autentycznego wzruszenia, czy element politycznego teatru? Tego nie wiemy. Intencji człowieka nie da się odczytać z wilgotnych oczu.
Dziś jednak warto zadać pytanie: czy demokracja walcząca ma twarz obywatela, czy może twarz polityka, który akurat występuje w jej imieniu?
Bo konstytucja nie jest rekwizytem kampanii wyborczej, a demokracja nie jest konkursem na najbardziej wzruszające wystąpienie.
I jeszcze jedno: łzy nad Konstytucją są dopuszczalne. Ale znacznie ważniejsze jest to, czy potrafimy jej przestrzegać, kiedy kamery są wyłączone.
_
Najlepsza puenta: można uronić łzę nad Konstytucją, ale prawdziwym testem przywiązania do niej jest przestrzeganie jej zapisów, nawet wtedy, gdy są politycznie niewygodne.
___
[1]:
https://www.donald.pl/artykuly/D35JVnRy/szymon-holownia-poplakal-sie-gdy-mowil-o-konstytucji
https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/proceedings/65/2026-09-17/transcripts/0
https://tvn24.pl/polska/szymon-holownia-wyglosil-krotka-przemowe-w-sejmie-chce-was-przeprosic-za-wszystko-st8741906
