Ostrowiec Świętokrzyski www.ostrowiecnr1.pl

Bitwa pod Grunwaldem odbyła się 15 lipca 1410 roku i była jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Polski oraz średniowiecznej Europy. Była to bitwa pomiędzy połączonymi siłami Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, dowodzonymi przez króla Władysława II Jagiełłę, a Zakonem Krzyżackim pod wodzą wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena.

Zwycięstwo Polsko-Litewskie w tej bitwie miało ogromne znaczenie strategiczne i symboliczne. Uderzenie na Zakon Krzyżacki, który był jednym z głównych rywali Polski w regionie, zadecydowało o dalszym rozwoju państw w Europie Środkowo-Wschodniej. Jednakże, mimo iż Grunwald jest jednym z najważniejszych dni w historii Polski, rocznica bitwy nie jest obchodzona oficjalnie jako dzień świąteczny w polskim Sejmie, z kilku powodów.

### Dlaczego nie świętuje się rocznicy Bitwy pod Grunwaldem w Sejmie?

1. Polityka historyczna: Po 1989 roku w Polsce nastąpił okres redefiniowania narodowej tożsamości i relacji z sąsiednimi krajami, w tym Niemcami, których przodkowie związani byli z Zakonem Krzyżackim. Niektóre grupy polityczne obawiają się, że zbyt silne podkreślanie tej rocznicy może wprowadzać napięcia w stosunkach międzynarodowych. Bitwa pod Grunwaldem może być w pewnym sensie interpretowana jako symbol starć z Niemcami, co nie zawsze jest w interesie dyplomatycznym Polski, szczególnie w kontekście współczesnych relacji.

2. Koncentracja na innych rocznicach: Polska ma wiele innych rocznic historycznych, które są silniej związane z jej narodową tożsamością, jak np. 11 listopada (Narodowe Święto Niepodległości), 3 maja (Święto Konstytucji 3 Maja) czy 15 sierpnia (Święto Wojska Polskiego i rocznica Bitwy Warszawskiej). Bitwa pod Grunwaldem, mimo swojej wielkiej wagi, nie jest traktowana jako dzień o takim charakterze, który łączyłby wszystkie pokolenia Polaków w sposób porównywalny do tych wymienionych.

3. Zmiana polityczna po 1945 roku: Po II wojnie światowej Polska znalazła się w strefie wpływów ZSRR, a władze komunistyczne często unikały upamiętniania historycznych wydarzeń, które mogłyby podsycać nacjonalistyczne tendencje. Grunwald, mimo swojej wielkiej wagi, był związany z przedrozbiorową Polską, a komunistyczna propaganda kładła nacisk na inne aspekty historii, szczególnie te związane z walką o "nową Polskę" pod przewodnictwem ZSRR. To może wpływać na brak większej uroczystości związanej z tą rocznicą.

4. Brak w jednoczącym charakterze: Choć Grunwald jest symbolem zwycięstwa, nie łączył wszystkich Polaków. Bitwa ta była częścią wielkiego konfliktu z Zakonem Krzyżackim, który miał swoje specyficzne znaczenie w kontekście ówczesnej polityki międzynarodowej, w tym sojuszów między Polską a Litwą. Zatem dla części społeczeństwa może być to bardziej wydarzenie związane z historią średniowiecza, niż współczesnym poczuciem tożsamości narodowej.

Warto dodać, że Grunwald jest nadal szeroko obchodzony na poziomie lokalnym (np. w Grunwaldzie czy innych miejscach związanych z bitwą) oraz wśród historyków i osób zainteresowanych historią średniowiecza. Z tego też powodu, choć Bitwa pod Grunwaldem nie jest oficjalnie świętem państwowym, pozostaje jednym z kluczowych punktów w polskiej świadomości narodowej.

Współczesnymi "spadkobiercami" Zakonu Krzyżackiego, w sensie prawnym, organizacyjnym i historycznym, są przede wszystkim Zakon Niemieckich Rycerzy (Deutscher Orden), który istnieje do dzisiaj jako instytucja religijna i charytatywna. Niemniej jednak, jeśli chodzi o spadkobierstwo polityczne Zakonu Krzyżackiego, nie ma jednego państwa, które bezpośrednio przejęłoby jego terytoria i dziedzictwo. Zakon Krzyżacki odgrywał znaczącą rolę w historii takich państw jak Niemcy, Polska, Litwa oraz Prusy. Zatem odpowiedź zależy od tego, czy patrzymy na spadkobierstwo w sensie organizacyjnym, politycznym, czy też kulturowym.

### 1. Zakon Niemieckich Rycerzy (Deutscher Orden)

* Dzisiaj Zakon Niemieckich Rycerzy to międzynarodowa organizacja katolicka, której zadaniem jest działalność charytatywna i religijna, a także pielęgnowanie tradycji Zakonu. Ma swoją siedzibę w Wielkim Mistrzostwie Zakonu w Tybingi (Niemcy). Zakon nie ma już takiej władzy politycznej, jak w średniowieczu, ale zachował swoją rolę w kwestiach kościelnych i społecznych, w tym organizacji szpitali, domów opieki czy projektów pomocy.

* Symbolika Zakonu Krzyżackiego jest również obecna w różnych częściach Niemiec, a także w innych krajach europejskich, w tym w Polsce i krajach bałtyckich. Jednak sama instytucja nie jest w stanie uzurpować sobie terytoriów ani wpływów, które Zakon miał w średniowieczu.

### 2. Państwa, które przejęły terytoria Krzyżaków

#### Niemcy

* Po rozwiązaniu Zakonu Krzyżackiego jako organizacji politycznej po sekularyzacji w XVIII wieku, część jego terytoriów znalazła się w Prusach i później w Królestwie Prus, które stało się częścią Niemiec. W tym sensie współczesne Niemcy mogą być uznane za spadkobierców Zakonu w kontekście terytorialnym i historycznym, choć nie w sensie politycznym. Zakon Krzyżacki był związany z niemieckimi księstwami i miastami, a Prusy były jednym z jego kluczowych "spadkobierców" po sekularyzacji.

#### Polska

* Z kolei Polska przejęła część terytoriów po Zakonach Krzyżackim, szczególnie po wojnach z Zakonem i po zdobyciu Malborka w 1466 roku w wyniku II pokoju toruńskiego. Z tego punktu widzenia Polska może być uznana za "spadkobiercę" Krzyżaków, zwłaszcza w kontekście przejęcia Prus Królewskich (obecne województwa pomorskie, warmińsko-mazurskie), które stanowiły ważną część ziem należących wcześniej do Zakonu. Polska była także jednym z głównych przeciwników Zakonu Krzyżackiego w czasie średniowiecza, co sprawia, że spadkobierstwo ma charakter bardziej symboliczny niż rzeczywisty.

#### Litwa

* Wielkie Księstwo Litewskie przez długie lata było sojusznikiem Polski w wojnach z Zakonem Krzyżackim, zwłaszcza w bitwie pod Grunwaldem (1410). Po upadku Zakonu, Litwa przejęła część terytoriów dawnych ziem Zakonu Krzyżackiego w Prusach i na obszarze Żmudzi, które później stały się częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Dzisiaj Litwa nie uznaje siebie za spadkobiercę Zakonu w sensie politycznym, ale historyczne powiązania są nie do przecenienia.

#### Rosja

* Z kolei Rosja była jednym z państw, które po rozbiorach Polski w XVIII wieku przejęły część terytoriów Krzyżaków, szczególnie po aneksji Prus Wschodnich (w 1795 roku), które wcześniej były częścią państwa zakonnego. Jednak Rosja nie ma żadnych bezpośrednich historycznych powiązań z Zakonem Krzyżackim w sensie ideologicznym czy politycznym.

### 3. Inne aspekty dziedzictwa

Zakon Krzyżacki pozostawił po sobie również dziedzictwo kulturowe, w tym:

* Architektura: Zamki, katedry, kościoły, fortyfikacje w różnych częściach Europy Środkowo-Wschodniej, w tym w Niemczech, Polsce, Litwie, Łotwie czy Estonii.

* Tradycje rycerskie: Chociaż Zakon nie odgrywa już roli politycznej, jego tradycje rycerskie są obecne w organizacjach charytatywnych, zakonnych i rycerskich w różnych krajach.

### Podsumowanie

W sensie prawnym i organizacyjnym Zakon Krzyżacki jako instytucja istnieje nadal, ale ma już tylko charakter religijny i charytatywny, a jego "spadkobiercą" w tym sensie jest Zakon Niemieckich Rycerzy. Jeśli chodzi o spadkobierców politycznych, to można mówić o Niemczech (szczególnie o Prusach), Polsce, Litwie, a także w pewnym sensie o Rosji w kontekście zmian terytorialnych po rozbiorach. Jednak żadne z tych państw nie jest bezpośrednim "spadkobiercą" Zakonu Krzyżackiego w sensie kontynuacji jego polityki czy struktury władzy.

Stop żydowskim zabobonom. Żydzi wymyślili sobie historyjkę (kolejny zabobon) o kartce, która spadła z nieba od Boga i pisało na niej POLIN. Kto przy zdrowych zmysłach wierzy w takie bajeczki — co by nie powiedzieć: bzdury?

W okresie około bitwy pod Grunwaldem (1410 rok) Żydzi w Polsce i innych częściach Europy znajdowali się w trudnej, choć zróżnicowanej sytuacji, zależnie od regionu, w którym żyli. Żydzi byli obecni na terenach Polski od średniowiecza, a ich losy w tym czasie były ściśle związane z polityką i sytuacją społeczną, zarówno w Królestwie Polskim, jak i w innych państwach.

### 1. Żydzi w Polsce w XIV i XV wieku

W okresie średniowiecza Polska była jednym z krajów, w których Żydzi cieszyli się stosunkowo dużą wolnością, zwłaszcza w porównaniu do innych państw europejskich. Ich sytuacja prawna i społeczna w Polsce była wynikiem zarówno decyzji królów, jak i praktycznych potrzeb gospodarczych.

#### Status prawny

* Przywileje nadane przez królów polskich: W 1264 roku książę Bolesław V Wstydliwy nadał Żydom w Polsce przywilej, który chronił ich przed przymusowymi konwersjami oraz zapewniał im określone prawa ekonomiczne. Przez wieki Żydzi korzystali z tego przywileju, co stanowiło podstawę ich osadnictwa na ziemiach polskich. Z tego powodu Polska była jednym z niewielu krajów w Europie, gdzie Żydzi mogli osiedlać się na stosunkowo korzystnych warunkach.

* Żydzi w miastach i osadach: W tym czasie Żydzi zamieszkiwali przede wszystkim miasta, ale także osiedla wiejskie, gdzie pełnili różne funkcje, zwłaszcza związane z handlem, rzemiosłem oraz pożyczkami. Działali głównie w miastach handlowych, takich jak Kraków, Lwów, Wrocław czy Toruń.

#### Społeczność Żydowska

* W okresie przed i po bitwie pod Grunwaldem Żydzi stanowili niewielki, ale znaczący element społeczeństw w miastach Królestwa Polskiego. Ich społeczności były silnie związane z judaizmem i miały własne struktury religijne, a także rabinów i innych duchownych.

* Główne ośrodki: Największe ośrodki żydowskie w Polsce znajdowały się w Krakowie, Lwowie, Kaliszu, czy w Prusach Królewskich (części dzisiejszej Polski), gdzie Żydzi osiedlali się po przejęciu tych ziem przez Polskę po bitwie pod Grunwaldem.

### 2. Zajęcia Żydów w tym okresie

Żydzi w Polsce i w Europie Środkowej w średniowieczu pełnili różnorodne funkcje zawodowe, zarówno w miastach, jak i na wsi. Ich działalność była ściśle związana z potrzebami gospodarki feudalnej i miejskiej tego okresu.

#### Handel i rzemiosło

* Kupiectwo: Żydzi byli znani jako kupcy i handlarze. W średniowieczu byli często pośrednikami w handlu między wschodnimi i zachodnimi regionami Europy. Zajmowali się handlem surowcami, przyprawami, tkaninami, a także produktami luksusowymi, jak srebro i biżuteria.

* Pośrednicy handlowi: Ze względu na brak zaufania do Żydów w wielu krajach, często pełnili oni rolę pośredników handlowych, szczególnie pomiędzy krajami chrześcijańskimi a muzułmańskimi, czy też między Europą a Bliskim Wschodem.

* Rzemiosło: Poza handlem Żydzi zajmowali się rzemiosłem, w tym tkactwem, kowalstwem, bednarstwem, a także wytwarzaniem i naprawą biżuterii.

#### Pożyczki i finanse

* Żydzi w średniowieczu często byli pożyczkodawcami, ponieważ w wielu krajach chrześcijańskich Kościół zabraniał lichwy (pożyczek z wysokimi procentami) dla chrześcijan, podczas gdy Żydzi nie mieli takich zakazów w swojej religii. Z tego powodu Żydzi odgrywali istotną rolę w finansach, udzielając pożyczek zarówno drobnym kupcom, jak i władcom. Pożyczki te były często bardzo korzystne dla władzy, ponieważ umożliwiały finansowanie działań wojennych i administracyjnych.

#### Rolnictwo

* Chociaż Żydzi w średniowieczu nie zajmowali się rolnictwem w takim stopniu jak chłopi, niektórzy byli właścicielami ziemskimi lub zarządcami majątków ziemskich. Ich działalność w tym zakresie była jednak ograniczona przez przepisy i obyczaje lokalne.

#### Rola Żydów w administracji i kulturze

* W administracji: W niektórych przypadkach Żydzi pełnili funkcje administracyjne na dworach książąt czy królów, jako doradcy, skarbnicy, a nawet tłumacze.

* Kultura i nauka: Żydzi w Polsce byli także ważnymi uczestnikami życia intelektualnego. W szczególności krakowska gmina żydowska miała duży wpływ na rozwój judaizmu i nauki talmudycznej w regionie. Pojawili się również pierwsze żydowskie szkoły religijne.

### 3. Relacje z władzą i społeczeństwem

W okresie średniowiecza Żydzi w Polsce żyli pod ochroną królów, którzy udzielali im przywilejów, ale równocześnie byli często postrzegani jako odmienna grupa, co prowadziło do napięć społecznych.

* Ochrona przez monarchów: Królowie polscy, tacy jak Kazimierz Wielki, który rządził w latach 1333–1370, chronili Żydów, nadając im specjalne prawa, co umożliwiło ich rozwój w Polsce w tym czasie.

* Relacje z Kościołem: Żydzi byli też narażeni na prześladowania, zwłaszcza przez Kościół katolicki, który niejednokrotnie nawoływał do ich usunięcia lub nawrócenia. Niemniej jednak, Polska była jednym z nielicznych krajów w Europie, gdzie Żydzi cieszyli się względną tolerancją.

### 4. Prześladowania i pogromy

Choć w Polsce Żydzi mieli stosunkowo dobrą sytuację prawno-ekonomiczną w porównaniu do innych krajów, w innych częściach Europy, zwłaszcza w Niemczech i Hiszpanii, dochodziło do prześladowań i pogromów Żydów. Często byli oni oskarżani o różne społeczne i religijne przewinienia, co prowadziło do ich wypędzenia z miast i krajów (np. wypędzenie Żydów z Hiszpanii w 1492 roku).

### Podsumowanie

W okresie około bitwy pod Grunwaldem (1410) Żydzi w Polsce cieszyli się stosunkowo korzystnymi warunkami życia, szczególnie w porównaniu z innymi krajami Europy. Ich głównymi zajęciami były handel, rzemiosło oraz udzielanie pożyczek. Żydzi stanowili ważny element gospodarki, zwłaszcza w miastach. Choć ich sytuacja była generalnie lepsza niż w innych częściach Europy, to i tak nie byli wolni od napięć społecznych i religijnych, które mogły prowadzić do prześladowań, choć na ziemiach polskich były one rzadsze.

Tak, Żydzi, podobnie jak przedstawiciele innych grup etnicznych i religijnych w historii, byli zaangażowani w handel niewolnikami, ale warto zaznaczyć, że nie był to ich główny obszar działalności, a ich rola w tym procederze była zróżnicowana w zależności od okresu historycznego i regionu. Handel niewolnikami był praktyką powszechną w wielu kulturach i cywilizacjach przez wieki, a Żydzi, podobnie jak inne grupy, brali w nim udział, ale zazwyczaj jako pośrednicy, a nie dominujący gracze.

### 1. Wczesne okresy (Antyk i Średniowiecze)

#### Starożytność

* W starożytnym świecie, w tym w starożytnym Rzymie, Żydzi byli częścią większego systemu handlu niewolnikami, ale nie byli jednymi z głównych handlarzy. Niewolnictwo było rozpowszechnione w całym świecie antycznym, a niewolnicy byli wykorzystywani w rolnictwie, kopalniach, a także w domach bogatych obywateli.

* W Starożytnym Izraelu istniało prawo dotyczące niewolników, ale Żydzi nie byli głównymi uczestnikami handlu ludźmi na dużą skalę. Zamiast tego, handel niewolnikami był głównie związany z wielkimi cywilizacjami, takimi jak Rzym, Grecja, Egipt czy Persja.

#### Średniowiecze

* W średniowieczu, zwłaszcza w Europie, handel niewolnikami nadal istniał, choć w bardziej rozproszony sposób. Żydzi w tym okresie również brali udział w handlu, ale podobnie jak w starożytności, zazwyczaj nie byli dominującą grupą w tym procederze. Ich rola w handlu niewolnikami była bardziej pośrednicząca.

* W Hiszpanii i Portugalii, gdzie Żydzi mieli silne społeczności handlowe, handel niewolnikami stał się bardziej zorganizowany w okresie, gdy obie te potęgi kolonialne zaczęły rozbudowywać swoje imperia w XVI wieku. Żydzi, jako część szerokiej sieci handlowej, byli zaangażowani w handel niewolnikami, zwłaszcza w kontekście ekspansji kolonialnej.

### 2. Rola Żydów w handlu niewolnikami w okresie nowożytnym

#### Handel niewolnikami w czasach kolonialnych

* W XVII i XVIII wieku, w okresie kolonializmu, handel niewolnikami stał się globalnym procederem, szczególnie między Afryką, Ameryką i Europą. W tym czasie portugalscy, hiszpańscy, holenderscy i brytyjscy handlarze niewolnikami dominowali na rynku. Żydzi, zwłaszcza ci, którzy żyli w krajach takich jak Hiszpania, Portugalia i Holandia, nie byli głównymi graczami, ale brali udział w tym procederze, zwłaszcza jako pośrednicy.

* W Portugalii i Hiszpanii, gdzie wiele żydowskich rodzin zostało zmuszonych do konwersji na katolicką w wyniku prześladowań (np. hiszpańska inkwizycja), część z nich, znanych jako konwersy lub Marranos, była zaangażowana w handel niewolnikami, szczególnie w ramach portugalskiego i hiszpańskiego handlu kolonialnego.

* W Holandii, która była jednym z głównych centrów handlu niewolnikami w XVII wieku, Żydzi odgrywali pewną rolę w tym procederze. Żydowscy kupcy, zarówno w Holandii, jak i w innych częściach Europy, byli czasami zaangażowani w handel niewolnikami, szczególnie w kontekście holenderskich kolonii na Karaibach i w Ameryce Południowej.

#### Szczególne przypadki

* Żydzi w Wielkiej Brytanii i Francji nie byli głównymi handlarzami niewolnikami, ale pewne grupy handlowe, w tym niektóre żydowskie rodziny, były zaangażowane w pośrednictwo w handlu niewolnikami, zwłaszcza w XVIII wieku.

* W Ameryce Północnej oraz na Karaibach, gdzie niewolnictwo było szeroko rozpowszechnione, Żydzi nie byli głównymi właścicielami niewolników, ale w miastach takich jak Nowy Jork (który wówczas był holenderską kolonią), Żydzi mieli swoją rolę w handlu oraz finansowaniu zakupu niewolników.

### 3. Współczesność

* Współczesne badania historyczne pokazują, że Żydzi nie byli głównymi uczestnikami handlu niewolnikami w porównaniu do innych grup etnicznych, takich jak Portugalscy, Hiszpańscy, Holenderscy czy Brytyjscy handlarze. Ich rola była raczej marginalna, a handel niewolnikami był bardziej związany z kolonialnymi mocarstwami, które miały bezpośredni dostęp do rynków niewolników w Afryce i Amerykach.

### 4. Mit o "Żydowskim handlu niewolnikami"

* Mity antyżydowskie: Przez wieki istniały mity i stereotypy dotyczące Żydów jako głównych handlarzy niewolnikami. Tego rodzaju teorie były często wykorzystywane przez antysemitów, aby obarczać Żydów odpowiedzialnością za handel niewolnikami, mimo że ich rzeczywista rola w tym procederze była znacznie mniejsza niż sugerowały to niektóre publikacje i teorie spiskowe.

* Współczesne badania historyczne wskazują na to, że Żydzi stanowili mniejszość w handlu niewolnikami, a ich zaangażowanie w ten proceder było raczej ograniczone, szczególnie w porównaniu do innych grup społecznych i etnicznych, które dominowały na rynku niewolników.

### Podsumowanie

Żydzi w różnych okresach historycznych brali udział w handlu niewolnikami, ale ich rola była raczej marginalna i ograniczona do pośrednictwa, szczególnie w okresie kolonialnym, zwłaszcza w Hiszpanii, Portugalii, Holandii oraz w Nowym Świecie. Choć nie byli głównymi handlarzami niewolnikami, ich rola w tym procederze była czasem nadinterpretowana lub używana jako część antysemickich stereotypów. W rzeczywistości, handel niewolnikami był głównie domeną państw kolonialnych, takich jak Portugalia, Hiszpania, Holandia i Wielka Brytania.